Erkinay abliz 1976- yili bügür nahiyiside bir oqutquchi ailiside dunyagha kelgen. U 1997- yili shinjang pédagogika uniwérsitétining fizika kespini püttürüp, baklawur unwanini aldi. U uniwérsitétta oquwatqan mezgilde özlükidin rus tili ögendi. Aliy mektepni püttürgendin kéyin bügür nahiyilik 1- ottura mektepte fizika oqutquchisi bolup ishlidi. Xizmet qilish jeryanida u chet elge chiqip oqushqa irade baghlap, bir tereptin ishlep, bir tereptin özlükidin ingliz tilini ögendi. Shundaqla shinjang uniwérsitétining magistirant terbiyilesh merkizide «qollanma matématika» kespide ikki yil ders aldi.
Amérikida magistirliq we doktorluq unwani üchün oquydighan chet ellik oqughuchilar «tofil» (TOEFL) dep atilidighan ingliz tili imtihani bilen «GRE» dep atilidighan toluq ottura mektep kespiy derslirini mezmun qilghan yene bir imtihanda layaqetlik bolmisa bolmaydu. Erkinay qattiq tiriship, özlükidin inglizche öginish netijiside TOEFL we GRE imtihanlirida yaxshi netije bilen layaqetlik bolup, 2001- yili nyu york shtatliq uniwérsitétining fizika kespining doktorluq oqushigha qobul qilindi. Doktorluq oqushi jeryanida apisining rak késilige giriptar bolghinini angalp, u bir tereptin oqushini dawamalshturup, yene bir tereptin rak késellirini dawaalsh téxnikilirigha ait matériyalalrni körüshke bashlidi. Shu jeryanda rak késellirige munasiwetlik tetqiqatqa qatnishish iradisige keldi. Shuning bilen u doktorluq oqushidin waz kéchip, fizika kespi boyiche bir magistirliq unwanini élip bolupla kesip özgertti.
Erkinay jorj washington uniwérsitétining bioméditsina (Biomedicine) inzhénérliqi fakultétigha oqushqa kirdi. U jeryanda rak késilini deslepki mezgilde köziteleydighan tennerxi erzan, radiatsiyidin xaliy optikiliq eswab layihisi üstide qattiq izdendi. Deslepki üch yilliq izdinish jeryanida uning layihisi muweppeqiyetlik bolmidi. Erkinay bu jeryanda nurghun qiyinchiliqalargha duch keldi. Bir tereptin üch yashliq qizigha yalghuz ana bolup, iqtisadiy bésim tüpeylidin réstoranlarda ishlep, yene bir tereptin rak késellirini dawaalshqa munasiwetlik yéngi tetqiqat témisi üstide qayta izdendi, haman bir küni netije yaritishqa qetiy irade baghlidi. Hemde inglizche «Photodynamic Therapy» dep atilidighan bir xil usul bilen ménge rakini yuqiri ünüm bilen dawaalsh toghrisida bir yéngi tetqiqatni bashlidi. Adette bu usul peqet tére raki (cancer skin) ni dawaalshqa ishlitiletti. Chünki u melum chastotidiki nur bilen dorini birleshtürüp dawaalsh téxnikisi bolup, nur bedenning ichki qismigha téship kirelmeydu. Özi oquwatqan uniwérsitétning tejribe esliheliri cheklik bolghachqa, erkinay amérika yémeklik we dora ishlirini bashqurush idarisi (FDA US) ning tebiiy-pen we inzhénérliq tetqiqat merkizidiki tetqiqatchilarbilen körüshüp, tetqiqatni shu yerdiki tejribixanida élip bérish pursitini yaratti. Amérika yémeklik we dora ishlirini bashqurush idarisi dunyadiki hemme saghalamliq mehsualtlirini tekshürüp testiqalydighan orun bolghachqa, ularning tejribixaniliri eng yéngi eswablar, dorilar we téxnikilarbilen qoralalnghan. Erkinay shu yerde inglizche «Nano-particle assisted Photodynamic therapy» dep atilidighan usul arqiliq ménge rakini %90 dawalash ünümige érishti. Erkinay öz tetqiqat netijisini bayan qilip yazghan ilmiy maqalisi kesipdashliri arisida nahayiti zor etiwargha we tesirge érishti. Erkinay ene shu tetqiqat netijiliri bilen doktorluq unwanigha érishti.
Amérika yémeklik we dora ishlirini bashqurush idarisi uninggha shu idaride qélip doktor ashti bolup ishleshni teklip qildi. Doktor erkinay abliz u teklipni qobul qilip, shundin bashlap ashu idarige xizmetke chüshti. Hemde merilend uniwérsitéti amérika yémeklik we dora ishlirini bashqurush idarisi birlikte orunalashturghan inglizche «Neural Electrode Raliability» dep atilidighan téma üstide ilmiy tetqiqat élip bardi. Bu tetqiqatqa amérika dölet mudapiesi ministirliqi meblegh salghan bolup, erkinay urushta yarilinip palech bolup qalghanalrgha ishlitilidighan «Neural Electrode»ning méngige kirgüzülgendin kéyinki iqtidarining töwenlep kétish sewebi üstide tetqiqat élip bardi. Hemde eng yéngi tipliq optikiliq diagnoz qoyush (Two Photon Microscopy, Optical Coherence Tomography) eswablirining etrapidiki ménge hüjeyriliri we ménge qan tomurlirining tosalghugha uchrash ehwalini közitidighan layihe tüzüp chiqip, muweppeqiyet qazandi. Erkinay yene doktorluq oqushning axirqi yilliri we doktor-ashti bolup ishlewatqan mezgilliride amérikining wirginiye (Virginia) shtatidiki stratford uniwérsitéti (University Stratford) teripidin teklip qilinip fizika, matématika, biologiye derslirini ötidighan qoshumche proféssor (Professor Adjunct) bolup ishlidi, we her mewsumluq ilghar oqutquchilarni bahalashta oqughuchilar teripidin yuqiri bahalargha érishti.
Harzirgha qeder doktor erkinay abliz amérika yémeklik we dora ishlirini bashqurush idarisining lazér nuri arqiliq köz opératsiyisi qilish üskünilirining bixeterlikini tekshürüsh bölümide bir analizchi mutexessis (Analyst) bolup ishlep kelgen idi. Doktor erkinay abliz mundaq deydu: bir tereptin oqup, bir tereptin ishlep, iqtisadiy bésimni yéngish, hemde qizimni saghlam psixika bilen terbiyilep chong qilish jeryanida nurghun qiyinchiliqalargha duch keldim. Lékin, «allah hergizmu ademni qudriti yetmigen ishqa mejbur qilmaydu» dégen sözge cheksiz ishendim. Tetqiqat jeryanida bolsa «allah hemme késelni shipasi bilen yaritidu» dégen sözge cheksiz ishendim. «Yaq, bolmaydu» dégen jawabqa asanliqche boldi qilmidim. Etrapimda manga medet béridighan, we méni qolllaydighan dostlirimning bolghini manga zor ishench béghishlidi.
Doktor erkinay abliz 2020- yili 10- ayning 24- küni üchey raki késelliki bilen alemdin ötti.
*** *** ***
Doktor erkinay abliz xelqaraliq ilmiy zhurnal we ilmiy dokilat yighinlirida élan qilghan maqalilerning tizimliki :
1. Restaino S., Abliz E., Wachrathit K., Shah S.B, Krauthamer V., Biomechanical and functional response of rat sciatic nerve to joint rotation following cuff electrode implantation. Journal of Neuro Engineering and Rehabiitation. April, 2014-11
2. Hammer D., Abliz E., Lozzi A., Agrawal A., Greenbaum N., Krauthamer V., and Welle C.G., Longitudinal vascular changes from window preparation and electrode implantation in mouse motor cortex measured with speckle variance optical coherence angiography, Biomedical Optics Express, 2014
3. Hammer D.X ,Lozzi A., Abliz E.,Agrawal A.,., Krauthamer V., and Welle C.G Daniel X. Hammer, Andrea Lozzi, Erkinay Abliz, Noah Greenbaum, Kevin P. Turner, T. Joshua Pfefer, Anant Agrawal, Victor Krauthamer, and Cristin G. Welle. Optical coherence microscopy of mouse cortical vasculature surrounding implanted electrodes. Photonics West conference Proceedings, February,2014
4. Abliz E., Restaino S., Wachrathit K., Shah S., Krauthamer V., Use of CT imaging to evaluate effects of nerve stretch in rat sciatic nerve after cuff electrode implantation
5. Abliz E., Kim D., Zhang W., Agrawal A., Hammer D.X., Krauthamer V., and Welle C.G., In vivo Two Photon Microscopy imaging of neural and vascular morphology near an implanted neural electrode. IEEE EMBS Neural Engineering Conference, San Diego, CA, November 7, 2013
6. Abliz E., Kim D., Welle C.G., Civillico E.F., Krauthamer V., Neurovascular Imaging as Biomarker for Neural Implant Reliability. Uniformed Health Sciences University of Health Sceinces NeuroScience Program 22nd Annual Open House and Poster Session. Bethesda, MD, Oct 25, 2012
7. Abliz E., Restaino S., Wachrathit K., Shah S., Krauthamer V., Acute Functional and Anatomical Changes Created by Increased Nerve Stretch after Nerve Cuff Implantation. Uniformed Health Sciences University of Health Sciences Neuroscience Program 21nd Annual Open House and Poster Session. Bethesda, MD, Dec 1st, 2011
8. Abliz E., Collins, J.E., Friedberg J.S., Kumar A., Bell H, and Tata D.B., Novel applications of diagnostic X-rays in activating photo-agents through X-ray induced visible luminescence from rare-earth particles: An in-vitro study. August, 2011. Journal of X-ray Technology)
9. Abliz E., Collins, J.E., Friedberg J.S., Kumar A, Bell H, Waynant R.W., and Tata, D.B. Novel applications of diagnostic X-rays in activating photo-agents through X-ray induced visible luminescence from rare-earth particles: An in-vitro study. Bio photonics and Immune Responses V. Conf. #7565, Feb.2011
10. Abliz E., Tata D., Waynant, R., Collins J., Friedberg J., Kumar A., Bell, H. Novel Application of rare earth particles in activating photodynamic agents through X-Ray Induced Visible Fluorescence: An In Vitro Study. Basic science section: The cuttingedge in optical diagnostic and therapeutic of tissues and cells at the annual ASLMS conference, Phoenix , AZ , April 16, 2010
