80- Yillarning béshida, merhum shair nurmuhemmed erkiyning «kimning bar ashundaq alimi qéni, pexirlen dunyagha mehmud wetini» dégen ikki misra neqrat qilinghan ghezili ulugh Uyghur alimi Mehmud Qeshqiriy yazghan qamus «diwanu lughatit türk – türkiy tillar diwani» ning hazirqi zaman uyghurche neshri bilen teng tengritéghining jenubiy we shimaligha tarqilip kishilerning, xususen aliy we ottura mektepte oquwatqan yashlarning qelbini lerzige kelturgen we ularning otluq qelbige Mehmud Qeshqeriydek alim bolush istikining öchmes meshilini yaqqanidi. Memlikitimizning tunji Uyghur doktor ashti (postdoctor博士后) ximiye-fizika alimi küresh ibrahim mana shu chaghlaridiki diligha yüksek ghayini pükken yashlarning biri hésablinidu.
U 1978- yili béyjing paytext pédagogika uniwérsitétining ximiye fakultitigha qobul qilindi. Shu chaghda, pütün fakultét boyiche birdinbir Uyghur perzenti bolghan küresh ibrahim rettiki derslerni qétirqinip ögengendin bashqa, her qaysi penler, xususen chet el tili üginishke alahide ehmiyet berdi. Inglizche öginish bilenla qanaetlinip qalmay, özlükidin fransuz tili öginishnimu mas qedem bilen élip bardi. U 1982-yili mezkur uniwérsitétni püttürüp, qeshqer pédagogiga instituti ximiye fakultétigha teqsim qilinghanda: «emdi, öginidighinimni öginip boldum, kéyinki ömrumni ashu ögengenlirimni tawar qilip sétip yep-ichip, jan béqish bilen ötküzimen, chünki men menzilge yettim» dégenlerni xiyalighimu kelturmidi. 1- We 4- yilliq sinip oqughuchilirining ikki asasliq dersining oqutush wezipisini, oqughuchilarning tejribe emeliyitining yétekchilikini, shundaqla nechche yüz ming xetlik derslik matériyalliri terjimisini orundighandin bashqa, dawamliq öginish, üzlüksiz izdinish arqiliq, özini awutush, bilim xezinisini béyitishni zadila toxtitip qoymidi. Ariliqta, yene béyjinggha bérip, paytext pédagogika uniwérsitétining aspirantlar kursining derslikliri boyiche, bir yil bilim ashurdi.
Heqiqiy ilimperwer insan ilim sharabigha hergiz qanmaydu; heqiqiy meripetperwer adem meripet kanidin dur qézip harmaydu. Küresh ibrahim 1987-yili döletlik maarip komitéti uyushturghan chet elge oqushqa chiqirish aldidiki ingliz tili boyiche sewiye sinash imtihanigha ikkilenmeyla qatnashti we imtihandin ötüp, chet elge chiqip ilim tehsil qilish, dunyagha yüzlinip ilim-penning yüksek choqqisigha yürüsh qilish pursitini qolgha keltürdi. Fransuz tilidimu asasiy barliqini közde tutup, dölet uni 1989-yili 2-ayda, fransuz tilini dölet tili qilip qollinidighan bélgiye döliti liyezh uniwérsitétining éléktron we foto éléktron sipiktroskopi tejribixanisigha bir yilliq bilim ashurushqa ewetti. Bu bir yil ichide, bélgiyige kélishtin burun fransuz tili kücheytme kursida peqet bir yilla oqughan küresh ibrahim kéchini kündüzge ulap öginish arqiliq, fransuz tili sewiyisini layiq derijigiche yetküzgendin bashqa, özi élip barghan tejribiliri asasida, ingliz tili bilen ilmiy maqale yézip, amérikida chiqidighan xelqaraliq ilmiy zhurnal «ximiye-fizika zhurnili» (JOURNAL OF CHEMISCAL PHYSIC) da élan qildurdi. Küresh ibrahimning anam körmigen, dadam körmigen bir yad zéminda tamaq étishtin tartip, yétip-qopidighan öy-yataq tépishqiche bolghan tirikchilikke taliq ushshaq-chüshshek ishlarning hemmisini özi qol tewritip qilishqa toghra kélidighan musapirchiliq turmushining barliq japasini yenggendin bashqa, dem élish künliri güzel menzirilerni körüwalay, bayramlarda köl-deryalarda qéyiq üzüwalay démey, pütün ishqi we étiqadi bilen bérilip öginish, tejribilerni eng kichik ishlarghiche sel qarimay estayidil ishlesh arqiliq gewdilengen semimiyetchanliqi we tirishchanliqidin tesirlengen yétekchi ustaz, ataqliq fizika-ximiye alimi zhak é kolen we mari zhan uben franskenler uni bir yilliq bilim ashurush mudditi toshqandin kéyinmu dawamliq bélgiyide qélip, doktorluq unwani üchün oqushqa tewsiye qilidu. Küreshning ilim yolida bir qedemde bir iz qaldurup mangalaydighan iqtidaridin söyüngen bélgiye alimliri uninggha kéterlik oqush yardem pulini hel qiliship béridu.
Melumki, doktorluq unwani oqushi ilmiy hayattiki eng parlaq emma eng müshkül oqush bolup. Bu oqushni ghelibilik ayaghlashturup doktorluq nusret bökini kiyish oqughuchidin yéterlik jasaretnila emes, belki yene asasiy küchlük, qatlamliri mukemmel bolghan keng bilim qurulmisigha ige bolushni telep qilidu. Halbuki, bu nuqtini éniq bilgen küresh ibrahim bu mezgilde ghelibiséri ilgirilep, ingliz tili we fransuz tili boyiche atom-molékula fizikisigha ait dersliklerni pishshiq ögendi we köp tereplimilik aliy bilimlerni igilep, öz sewiyisini telep kamalitige yetküzdi. Doktorluq unwani telep qilidighan mol mezmunluq tejribe türlirini fransiyining parizh shehiridiki uxsey döletlik mas qedemlik radiatsiye tejribixanisida muweppeqiyetlik ishlep tamamlidi. Bu jeryanda, u yene gollandiye we gérmaniyilerde ötküzülgen xelqaraliq ilmiy muhakime yighinlirigha üch qétim, bélgiye ichide ötküzülgen memliketlik ilmiy muhakime yighinlirigha alte qétim qatnashti we mezkur yighinlargha ilmiy maqale tapshurup we léksiye sözlep, alimlar bilen ilim almashturdi. Besh parche ilmiy eser yézip, amérika, gérmaniye we gollandiyilerde chiqidighan «ximye-fizika zhurnili», «éléktronluq sekreshtin kélip chiqqan hadisiler toghrisidiki 4-qétimliq xelqaraliq yighin maqaliler toplimi» we «xelqaraliq mas ispiktrométir we iyon jeryani zhurnili» qatarliq nopuzluq ilmiy zhurnallarda élan qildurdi. Küresh ibrahim mana mushundaq üch yil on ay waqit jan pidaliq bilen öginish we pütkül zéhni bilen tejribe élip bérish jeryanida, ilim béghidiki hesel herisi bolup, éhtiyat we ijtihat bilen bilim shirnilirini yighqach, 1992-yili12-ayda, bélgiiyide ötküzülgen doktorluq dissértatsiye yaqlash munbirige dadil qedem bilen chiqti. U 20 din artuq katta alim qatnashqan bu dissértatsiye yaqlash yighinida, özining inglizche yazghan «alte filorluq bénzinning yumshaq x nurini qobul qilghandin kéyinki foto-ximiye xususiyetliri» mawzuluq doktorluq ilmiy maqalisini oqidi. Ikki saet dawamlashqan dissértatsiye yaqlash jeryanida, alimlarning inglizche sorighan soallirigha inglizche, fransuzche sorighan soallirigha bolsa, fransuzche qanaetlinerlik jawab berdi. Axirida, doktorluq unwan heyet riyasiti adette, «ela, yaxshi, otturahal, layaqetlik» dep tört derijige bölünidighan bu dissértatsiye yaqlashtin küresh ibrahimning ela netije bilen ötüp, «tebiiy penler doktori» dégen unwangha érishkenlikini tentene bilen jakarlidi! Zeper bilen wetenge qaytip kelgen doktor küresh ibrahimning yétik iqtidari memlikitimiz alimlirining diqqitini özige tartti. 1993-Yili2-ayda, junggo penler akadémiyisi béyjing yuqiri énérgiye fizikisi tetqiqat ornining mas qedemlik radiatsiye tejribixanisi uni doktor ashti tetqiqat nuqtisigha qobul qildi, u bu yerdiki ataqliq alimlar bilen hemnepes bolup, ikki yilgha yéqin bérilip ishlesh arqiliq, belgilengen tetqiqat türi boyiche élip bérilghan ilmiy emgeklerni muweppeqiyetlik orundidi. Bu jeryanda, u özining tetqiqat netijisidin ikki parche ilmiy maqale yizip, memliketlik we xelqaraliq ilmiy muhakime yighinida léksiye qildi. Junggo penler akadémiyisi hawale qilghan 3-ewlad mas qedemlik radiatsiye foto menbesi tetqiqatini élip bérishning imkaniyiti heqqidiki ilmiy doklatning atom-molékula fizikisigha ait qismini teyyarlidi. Tetqiqatlar, ghelibilik netijiler alimlarning yüksek baha bilen étirab qilishigha muyesser bolghach, u bultur 12-ayda doktor ashti tetqiqatchiliqinimu tamamlap, mezkur tetqiqat ornining özige xizmetke teqsim qilindi. U hazir özining bu yéngi xizmet ornida, yéngidin yéngi ilmiy mawzular üstide estayidil tetqiqat élip barmaqta.
Ilimning xisliti u özige mujessem qilghan ashu her qandaq möjizilernimu yaritishqa qadir qudret arqiliq namayen bolup turghinidek, alimning peziliti uningdiki ashu ilim arqiliq ejdadlargha yüz kélish we ewladlargha ülge bolush iradisi, shundaqla wetenning ertisi we milletning kelgüsige bolghan mesuliyetchanliq tuyghun rohi arqiliq jilwilinip turidu.
Men emdila 38 yashqa kirgen bu alimdin özining dunya ilim sorunlirida bashtin köchürgen öginish we tetqiqat sergüzeshtiliridin hasil qilghan tesirati heqqide sorighinimda, u tolimu semimiylik we tolup tashqan ishench bilen mundaq dédi: «aliy mektepke yéngi kirgen chéghimda, qedimki uyghurlardin chiqqan büyük alim Mehmud Kashgheriyning ilmiy emgekliri heqqidiki hékayilerni anglap ajayip hayajanlinattim we künlerning biride ashu möhterem bowimizgha oxshash alim bolush istiki méni ilim qaynimigha ündeytti. Emeliy pakit shuki, uyghurlarning eqliy iqtidari héchkimdin kem emes, peqet bel qoyuwetmey axirighiche tirishidighanla bolsaq, bashqilar boysunduralighan her qandaq ilim choqqisini bizmu oxshashla boysunduralaymiz. »
